Prawo porównawcze – przedmiot, który należy włączyć do kształcenia tłumaczy prawniczych

Tłumacze prawniczy do wykonywania swojego zawodu w sposób rzetelny i odpowiedzialny potrzebują kompetencji z przynajmniej trzech głównych obszarów. Należą do nich: świetna znajomość języka obcego i języka rodzimego, wiedza i umiejętności z zakresu przekładu (nie są one tożsame z poprzednią kategorią) oraz wiedza z zakresu prawa najważniejszych systemów prawnych, z którymi tłumacze stykają się w ramach przekładu, w tym odnośnej terminologii.

Ponieważ tłumaczenie prawnicze najczęściej wiąże się z przekładem między językami związanymi z różnymi systemami prawnymi, wkład w kompetencje tłumacza prawniczego może wnieść zwłaszcza prawo porównawcze (komparatystyka prawnicza). Jest to obszar badawczy w ramach nauk prawnych, którego przedmiotem zainteresowań jest badanie różnic i podobieństw między systemami prawnymi, a także wyciąganie wniosków z takich porównań. Jakkolwiek tłumacze prawniczy nie zajmują się w swojej działalności zawodowej prawnoporównawczymi badaniami naukowymi, prawo porównawcze może dostarczyć im wiedzy w zakresie interesujących ich tradycji prawnych i systemów prawnych, a także stanowić inspirację, jeśli chodzi o adaptację metod wykorzystywanych przez komparatystów na potrzeby tłumaczenia prawniczego.

Jakkolwiek kształcenie tłumaczy prawniczych w zakresie prawa porównawczego wydaje się naturalne, można zidentyfikować istotną i zaskakującą lukę w przekazywaniu wiedzy z jego zakresu adeptom tłumaczeń prawniczych (zob. https://www.researchgate.net/publication/385557673_Communicating_the_Methodology_of_Comparative_Law_Research_in_Legal_Translator_Training_A_Gap_to_be_Filled). Prawo porównawcze niejednokrotnie bywa redukowane do roli pewnego narzędzia. Co więcej, często uważa się, że – niejako automatycznie – tłumacz prawniczy w ramach swojej działalności translatorycznej staje się komparatystą. Niestety jest to wrażenie złudne, a efektem takich poglądów jest traktowanie prawa porównawczego jako pewnej oczywistości w pracy tłumacza prawniczego (zob. więcej na ten temat: https://tidsskrift.dk/her/article/view/147304). Skoro tłumacz prawniczy jest z definicji traktowany jako komparatysta, po co w ogóle interesować się czymś takim, jak prawo porównawcze? Jest to podejście błędne, gdyż współcześnie prawo porównawcze stanowi autonomiczny obszar badawczy z własnym bogatym zasobem wiedzy i metod. Z tego zasobu mogą również korzystać tłumacze prawniczy, o ile uświadomią sobie, że samo praktykowanie tłumaczeń prawniczych nie czyni ich komparatystami.

W rozdziale zatytułowanym „Teaching Comparative Law to (Future) Legal Translators: An Outline Syllabus Proposal for a Standalone Comparative Law Course”, będącym częścią mongrafii pt. „Legal Science Communication Conference Proceedings: Research and Practices”, Coimbra 2025 (red. Ana Margarida Gaudêncio, Fernando Borges, Joanna Osiejewicz, Marta Graça, Rui Dias; https://www.uc.pt/site/assets/files/2503120/teaching_comparative_law_to_future_legal_translators-_przemyslaw_kusik_2025.pdf), wyrażono pogląd, że wskazane może być stworzenie samodzielnego komponentu prawnoporównawczego w ramach szkolenia tłumaczy prawniczych. Zaproponowano w związku z tym ramowy program takiego kursu. Podjęto zagadnienia celów, rezultatów, oceniania, treści i działań, jakie powinien obejmować kurs prawa porównawczego dla tłumaczy prawniczych. Praca stanowi zarazem próbę opracowania stosunkowo elastycznego programu nauczania, który mógłby być przydatny dla różnych instytucji, a przy tym odpowiadać na potrzeby zróżnicowanej grupy uczestników. Jakkolwiek taki kurs przekazywałby jedynie wycinek wiedzy z omawianego obszaru prawa, być może zdołałby przekonać jego uczestników, że nabycie kompetencji prawnoporównawczych potencjalnie sprzyja codziennej pracy tłumacza, a także że kompetencje te warto rozwijać po zakończeniu kursu.

Przedstawiona propozycja jest niewątpliwie ambitna, biorąc pod uwagę wszelkie ograniczenia czasowe i organizacyjne, z którymi muszą mierzyć się instytucje kształcące tłumaczy. Co więcej, również na studiach prawniczych prawo porównawcze nie cieszy się zbyt wysokim statusem. Często zostaje ono zepchnięte do roli przedmiotu fakultatywnego, a wielu prawników wręcz opiera się przed uznaniem jego istnienia, redukując prawo porównawcze do roli metody badania innych, bardziej „merytorycznych” gałęzi prawa. W świetle ugruntowującej się w ostatnich dekadach teoretycznej podbudowy prawa porównawczego, o której zaświadczają liczne zagraniczne podręczniki i kompendia, pogląd taki wydaje się nieaktualny. Prawo porównawcze to zatem przedmiot, który powinien zostać włączony jako pełnoprawny komponent do kształcenia prawników, jak również tłumaczy prawniczych. Ci ostatni mogą skorzystać zarówno z wiedzy, którą mają do przekazania komparatyści, jak i z metod prawnoporównawczych – adaptując je na swoje potrzeby w ramach tłumaczeniowej analizy prawnoporównawczej (zob. https://teseo.unitn.it/cll/article/view/3430).

Zapraszam do skorzystania z profesjonalnych usług tłumaczeń poświadczonych i zwykłych.

Tłumacz przysięgły języka angielskiego.

Usługi zdalne i online

Kontakt